Narodno delo Jovan Dučić - Grof Sava Vladislavić cene

Zahvaljujući predanom istraživačkom radu nekoli­cine ruskih naučnika i ništa manje vrednom doprinosu Savinog potomka Branka Vukomanovića, danas se domaća kulturna javnost s pravom ponosi postignućima i umećem čoveka kome je Antonio Vivaldi posvetio čuvenu operu „Istina u iskušenju". I da ostane u kolektivnom sećanju upamćen samo kao neumorni dobročinitelj, kao bogoljubi­vi i milosrdni darodavac prvih bukvara, knjiga i gramatika koje je iz Rusije u Sremske Karlovce nesebično slao na prosvećenje svome rodu, to bi već samo po sebi bilo dovoljno da ga pamtimo kao uzornu istorijsku ličnost. No, on je, nema dvojbe, učinio mnogo više od toga. Svaki njegov postupak bio je prožet svetosavljem, a svaka misao bila uprta u rodnu grudu i sudbinu balkanskih zemalja na nakovnju osmanskog zuluma. Stoga je i pažnju ruskog cara kome je odano služio, vešto uspeo da skrene na brige i neugode omalenog ali ponositog naroda čiji je i sam bio izdanak.

Premda smo danas svedoci izvesnog broja književ­nih ostvarenja, izložbi i dokumentarnih filmova koji bacaju svetlo na značaj ove, po svemu važne istorijske ličnosti, ne smemo zaboraviti da je podsticaj za prou­čavanje lika i dela grofa Save Vladislavića Raguzinskog među prvima dao pesnik Jovan Dučić. Tragom Savinih stopa zapretenih u svetskim arhivima i dostupnoj isto­rijskoj građi, Dučić je ispitivao sržne tačke sopstvenog porekla. Duka Vladislavić, jedan od trojice braće Vladi­slavića iz Jasenika kod Gacka u Hercegovini, prema mi­šljenju većine istoričara na koje se autor poziva, rodo­načelnik je loze svih trebinjskih Dučića čiji je potomak i sam pesnik. Uopšte, Dučićeva knjiga o zapaženom srp­skom plemiću koji je čak osnovao i grad na granici izme­đu Rusije i Kine, posvetivši ga Svetom Savi Srpskom, bogata je mnoštvom istorijskih izvora i dokumentarne građe koja daje širu sliku ne samo o grofu Savi Vladi­slaviću već i o društvenoistorijskim prilikama koje su vladale u srpskim zemljama tokom XVII i XVIII veka. Uz to, ona pruža uvid u evropske i svetske istorijske tokove, sadržajno prateći službu i kretanja istaknutog „Srbina diplomate na dvoru Petra Velikog i Katarine I”, kako be­leži Dučić u samom naslovu.

Sem toga što je bogata istorijskim činjenicama, Dučićeva knjiga vredi i zbog jednog naročitog književnog postupka kome pisac pribegava kako bi, u pauzama pripo­vedanja, razbio dinamičnu istoriografsku nit. Dučić se, naime, sporadično osvrće na bogato narodno predanje, na priču i narodnu pesmu koja je, rečito i slikovito, auten­tično i melodično, kako to samo narodna misao ume, ope­vala sve važne događaje čiji su glavni učesnici bili čla­novi hercegovačke porodice Vladislavić. Na ovaj način, autor potvrđuje temeljno i posvećeno zanimanje za lik i delo protagoniste, zadivljujućeg diplomate, svedočeći jednovremeno o veličini i značaju glasovite srpske loze čiji su podvizi zaslužili da se nađu u narodnoj pesmi.